stamboom

De achternaam komt een aantal keer voor in Nederland:

Zie hiervoor de resultaten van oa de volkstelling van 2007.

 

Geschiedenis van achternamen in Nederland

De geschiedenis van achternamen in Nederland gaat over de vroegere Nederlandse gebruiken ten aanzien van achternamen en de wijze waarop achternamen werden ingevoerd in de napoleontische tijd.
Inhoud

1 Varianten
2 Eenheid
3 Verschillen tussen Vlaamse en Nederlandse spelling
4 Bronnen en referenties

Varianten

Tot enkele eeuwen geleden waren achternamen in Nederland niet gebruikelijk, tenzij bij adellijke personen die er belang bij hadden hun afstamming via de achternaam te laten vastleggen. Omdat alleen een voornaam, voor de herkenning van de persoon vaak niet voldoende was, werd daar dan een toevoeging aan gegeven die aangaf welke Jan of Marie dan bedoeld werd. De aard van deze toevoeging varieerde van regio tot regio. In veel streken werd hier het zogenaamde patroniem toegepast, een aanduiding die op de naam van de vader was gebaseerd. Jan, de zoon van Willem, werd dan Jan Willems, en Jan, de zoon van Hendrik, Jan Hendriks. In andere streken werd de naam van de boerderij of plaats (toponiem) waar men woonde of een aanduiding van een eigenaardigheid of het beroep van de persoon genomen.

In grotere plaatsen was echter ook naam plus patroniem niet voldoende om iemands identiteit uniek vast te stellen, en hier kwam de gewoonte om een familienaam te nemen. Na verloop van tijd hadden in de steden (waar bijvoorbeeld meerdere wevers woonden zoals in Gent of Ieper) en in dichtbevolkte streken (zoals West-Nederland) de meeste mensen wel familienamen. In andere streken (zoals Groningen en Friesland) waren ze echter buiten de steden een zeldzaamheid. Daar hadden bijvoorbeeld alleen de hogere lagen een familienaam, of zelfs alleen de immigranten vanuit streken met familienamen. Bovendien was de overerving van familienamen vaak onregelmatig - in het algemeen kreeg men de familienaam van de vader, maar soms ook die van de moeder of een van de grootouders. Ook kwam het voor dat na een aantal geslachten de familienaam werd gewijzigd of verdween.

In Oost-Nederland werden huisnamen als achternaam gebruikt. Daar heette men naar de boerderij waar men woonde. Zolang de boerderij van vader op zoon overgaat, lijkt dat op een erfelijke geslachtsnaam. Maar de achternaam verandert als men verhuist, bijvoorbeeld om in te trouwen op een andere boerderij. Deze gewoonte wordt in bepaalde gebieden, zoals in Winterswijk, nog steeds gehanteerd.[bron?] Mensen zijn daar beter bekend bij hun boerderijnaam dan bij hun officiële achternaam. Soms is zelfs een combinatie van achternaam en boerderijnaam mogelijk, zoals Leferink op Reinink, Jagers op Akkerhuis, Busger op Vollenbroek en Scholte op Reimer. Het achtervoegsel '-ink', '-ing' of '-inga' heeft betrekking op 'bij de familie van'.[bron?]
Eenheid

Om eenheid in de systemen te krijgen, werd in de napoleontische tijd (1799-1815) besloten dat iedereen die nog geen achternaam had er één moest kiezen, en dat achternamen altijd van vader op kind zouden overgaan. In grote delen van de Lage Landen waren namen al min of meer gefixeerd in de voorliggende periode, zodat voor deze personen alleen de vastliggende schrijfwijze nieuw was. Met name in het noorden van Nederland werden nog wel nieuwe achternamen gecreëerd. Dat sommige mensen bij wijze van protest een belachelijke naam als Naaktgeboren of Zondervan zouden hebben gekozen, is een hardnekkige mythe. De namen zijn vaak al ouder.[1] Naaktgeboren is overigens een verhaspeling van het Duitse Nachgeboren, wat nageboren (geboren nadat de vader was gestorven, postuum) betekent. Dit verklaart ook de achternaam Posthumus.

Aanvankelijk was dit bevel zonder veel daadwerkelijke effectiviteit, maar met de invoering van de burgerlijke stand (18 november 1811) werd het dan toch menens, al werden gedurende geruime tijd nog 'vergeten' mensen van een achternaam voorzien. Vooral bij gehuwde vrouwen kwam het aanvankelijk wel voor dat men niet precies wist welke achternaam in een akte moest worden vermeld omdat bijvoorbeeld de vader en/of de eventuele broers al voor 1811 waren overleden en nog geen familienaam hadden gehad of omdat ze te ver weg woonden om precies te weten welke achternaam zij hadden aangenomen. Delen van Limburg en Zeeuws-Vlaanderen waren al eerder ingelijfd bij Frankrijk en kregen al in 1795 een burgerlijke stand.

Vanaf 1811 (of waar van toepassing 1795) was het zo dat een kind altijd de achternaam van de vader kreeg (als er geen vader bekend was, de vader wenste het niet te erkennen, of de moeder wenste de erkenning tegen te houden, kreeg het kind de naam van de moeder). De burgemeester heeft het voorrecht een naam te kiezen van een vondeling. Het was de gewoonte dat een getrouwde vrouw de achternaam van haar man voerde, echter officieel veranderde haar naam niet en hield ze haar 'meisjesnaam'.
Verschillen tussen Vlaamse en Nederlandse spelling

Het archaïsche karakter van de spelling van de (Zeeuws-) Vlaamse familienamen, vergeleken met de moderner ogende schrijfwijze van de Nederlandse familienamen, is te verklaren door administratieve maatregelen die met een tijdsverschil van ruim 15 jaar werden genomen. De spelling van de zuidelijke familienamen is gefixeerd door de Fransen in 1795. Op dat moment bestond er nog geen standaardspelling voor het Nederlands, zodat in Vlaanderen diverse spellingswijzen voorkomen zoals Vandenbroecke, Vandenbroucke, Raedemaecker, Rademaekers etc. In Nederland, dat later onder Frans bewind is gekomen en waar dus ook later de burgerlijke stand is ingevoerd, was intussen in 1804 de spelling Siegenbeek ingevoerd, waarmee de spelling van het Nederlands voor het eerst genormeerd werd. De namen werden in het noorden dus in die nieuwe spelling vastgelegd, zodat in Nederland van de eerder genoemde voorbeelden vrijwel alleen de "Hollandse" varianten Van de(n) Broek en Rademaker(s) voorkomen. De spelling Siegenbeek sluit al redelijk aan bij de standaardspelling van tegenwoordig.
Bronnen en referenties

uit: http://nl.wikipedia.org/wiki/Geschiedenis_van_achternamen_in_Nederland

 Een citaat ui een boek van Johan Winkler over De Nederlandschen Achternamen.

§ 125. De geslachtsnamen aan persoonlike eigenschappen ontleend, en die geenszins zeldzaam voorkomen, ook over alle nederlandsche gewesten verspreid zijn, kan men gevoegelik verdeelen in zulken die hun ontstaan danken aan lichamelike eigenschappen, en in die welke ontleend zijn aan byzonderheden van den inborst, het geestesleven der menschen.

Als voorbeelden van eerstgenoemde soort kunnen gelden: De Groot, De Witte, Scheluwaert, Breebaart; van laatstgenoemde: De Coene, Sorgeloos, De Vroe. Gebreken, en ook byzonderheden die als schoonheden of volkomenheden gelden (Scheele en Slingervoet tegenover Schoonooghe en Zwaanshals),—ook goede en kwade eigenschappen (De Brave en Welgemoed tegenover De Quay en De Sot) komen gelykelik voor. Eene andere verdeeling zoude men kunnen maken al naar mate deze geslachtsnamen eenvoudig uit byvoegelike naamwoorden bestaan, met of zonder een lidwoord (Schele, De Lange),—dan wel of het zelfstandige naamwoorden zijn (Caluwaert, De Blindeman). Maar ik wil liever deze onderscheidingen achterwege laten, en hier al de namen welke, als tot deze groep behoorende, my bekend zijn, in geleidelike volgorde opsommen. De geslachtsnamen van lichamelike eigenschappen der menschen afgeleid, mogen de [339]ry openen; om te beginnen die welke van algemeenen aard zijn.

De Groote, De Groot, De Groodt, Grote, Groot.—De Reus en Reuse behooren hier ook toe. In tegenoverstelling van deze namen bestaan: De Kleine, De Cleine, De Cleyne, De Cleene, De Klein, De Cleyn, De Cleen, Kleine, Clene, Klein, Cleyn. Ik heb hier de woorden klein en kleen door elkanderen genomen. De form kleen is tegenwoordig nagenoeg volkomen buiten gebruik geraakt in de algemeene nederlandsche taal; althans in de byzonder-hollandsche schrijf- en boeketaal. En waar deze oude form nog voorkomt, wordt hy als volkomen gelijkbeduidend met klein gebruikt. Intusschen is er wel degelik onderscheid tusschen klein en kleen. Het eerste woord is het latynsche parvus; het tweede het latynsche minutus. Onze voorouders, ook in Holland, voor zoo verre zy naukeurig en kiesch waren op hunne taal, onderscheidden wel naukeurig tusschen klein en kleen. De Vlamingen doen het nog heden wel, en de Friesen, die er twee verschillende woorden voor hebben, te weten lîts == klein == parvus, en klien == kleen == minutus, eveneens. Toch raakt tegenwoordig het woordje klien in Friesland en kleen in Vlaanderen zeer in verval, door den infloed van het taalverarmende Hollandsch, dat deze fyne onderscheiding niet meer kent.

De Lange, De Lang, De Langh, Lange, Lang en De Corte, De Kort, De Cort, De Curte, Kort. Ook D’ Hooghe, De Hoogh, De Hoog, Hoog en Laag.

Namens als :

Hoge, Hogge, Hogh, Hoog(h)e(n), Oog(h)e, Hoe, De Hoog, De Heug, De Hooghe, D(e)hoe, De Hoe(y), Dhoog(h)e, Dhoogh, D'Hoog(h)e, d'Hoogh(e), D'Hoe, D'Hoey(e), Dhoey, Dooge, Doggh(e), D'Ooghe, Soog(h)en, Soeghen

1. Bijnaam uit het Middelnederlandse hooch: aanzienlijk, voornaam, edel, ridderlijk.

2. Mogelijk ook een bijnaam voor iemand met een opvallend oog/ogen.

van: http://home.scarlet.be/~tsd22610/FpageHo.htm

Er is een boek geschreven door D. van Baalen : D. van der Baalen, 'Verhooch - van der Hoog', in: dNL 106 (1989), p 380

 

 

Ik ga hier wat meer vertellen over mijn zoektocht naar "Van der Hoog"jes.

Jaren geleden ben ik gestart omdat ik mijn achternaam wel een beetje vreemd vond. Het woord 'Hoog'  zegt eigenlijk helemaal niet zo veel en wat dat 'van der' dan te betekenen zou hebben??

Wat samenviel was eigenlijk mijn aanvankelijke gebruik van het internet voor met name de roeiuitslagen. Door het roeien kon ik mijn eigen naam steeds makkelijker terugvinden, mn in de uitslagen. In eerste instantie voor de uitslagen van de roeiwedstrijden, maar alras vond en zocht ik naar meer informatie.

Nu heb ik dan ongeveer 520 mensen uit het verleden gevonden die op één of andere wijze familiebanden hebben. Klik hier voor de lijst met namen uit die stamboom. Mijn zoektocht reikt nu tot het  begin met Cornelis Ariens van der Hoog uit 1695. Hopelijk kom ik nog verder. Dat is vooral afhankelijk van het ontsluiten van diverse bronnen (Doop Trouw en Begrafenis registers alsmede notarïele akten).

Uiteindelijk heb ik een aparte website gemaakt voor mijn stamboom, klik hier.

Maar dat zijn vooral de personen die er niet meer zijn. En eigenlijk is het net zo leuk te weten welke "van der Hoogjes" er nog zijn en levend en wel. Globaal genomen kan ik vanaf 1960 niets in de registers vinden, dus ben ik aangewezen op bijvoorbeeld een telefoonboek, facebook, hyves etc. Alleeen kan ik die personen niet direct in een stamboom invoeren want persoonlijke informatie (ouders, jaartallen, grootouders) is uiteraard (meestal) afgeschermd. Dat moet ik dus peroonlijk gaan vragen.

Bijvoorbeeld aan Merillyn Van Der Hoog, Bastiaan Van der Hoog, Lisa Van der Hoog, Jeroen Van der Hoog, Arjan Van der Hoog, Patrick Van der Hoog, Christina(L) Van der hoog, hen heb ik gevonden via Hyves.

Wat het steeds leuker maakt zijn natuurlijk de persoonlijke verhalen als die er nog zouden zijn. Van een aantal reeds overleden "van der Hoog"en zijn er best wel verhalen te vinden. Enerzijds omdat ze binnen de Nederlanden een markant figuur zijn geweest, anderzijds door het beschikbaar worden van allerlei notariële akten. Daar komt ook vaak een beroep in voor, of bezittingen.

Zie hier het korte verhaal over Pieter van der Hoog.

Een ander soort verhaal te maken uit de feiten uit diverse bronnen gaat over Ewoud van der Hoog, de scheeptimmerman uit Maassluis .

Ik ga proberen om die verhalne via dit menu-onderdeel neer te zetten.

En dan zijn er natuurlijk de verhalen van mensen die dat nog kunnen doen, waaronder ikzelf door deze website. Of het interressant is voor anderen dat zal ik in het midden laten. 

Via de steeds groter wordende gemeenschap van sociale netwerken, wil ik dan graag het familie-netwerk - ook een sociaal netwerk - terug in het leven roepen. Dat kan natuurlijk ook prima via Hyves, Facebook etc. , alleen wil ik het alleen maar in de stamboom verwerken. Wie vandaar uit kontakt wil zoeken met elkaar (alleen voor de "van der Hoogjes"), moet dat zelf weten en even aan mij vragen. Ik wil ook geen forum gaan maken o.i.d, ik probeer mijn stamboom te voltooien met nog levende "Van der Hoog"jes meer niet en wellicht komen daar wat leuke contacten uit voort.

Subcategorieën

positie 16
positie 18

Additional information